To zdarza się częściej, niż myślisz. Nie panikuj, nie jesteś w tym sam/sama.
Zamknij drzwi do pomieszczenia, aby przybysz pozostał w jednym pokoju i nie krążył po całym domu.
Otwórz szeroko okno oraz maksymalnie odsłoń firanki i zasłony.
Zgaś światło i czekaj. W ciemności nietoperz bez problemu zorientuje się w przestrzeni i sam wyleci.
Jeżeli minęło trochę czasu i chcesz się upewnić, że opuścił pokój, przeszukaj pomieszczenie przy pomocy latarki.
Jeśli znajdziesz małego łobuza schowanego w szczelinie lub odpoczywającego na ścianie – przejdź do punktu 2.

Pamiętaj: nigdy nie dotykaj nietoperza gołą ręką! Jak każde dzikie zwierzę, w poczuciu zagrożenia będzie się bronić i może Cię ugryźć.

Jeśli nietoperz odpoczywa w dostępnym miejscu (np. na płaskiej ścianie), przykryj go plastikowym pudełkiem, miską lub kartonikiem.

Następnie ostrożnie i delikatnie wsuń pod spód sztywny karton – w ten sposób bezpiecznie zamkniesz gościa w środku. Teraz możesz go wypuścić (patrz: punkt 5).

Jeśli nietoperz ukrył się w trudno dostępnym miejscu, załóż grubą, skórzaną rękawiczkę (lub poproś o to kogoś bliskiego), bardzo delikatnie go wyjmij, przełóż do kartonika i wypuść zgodnie z instrukcją w punkcie 5.

W takiej sytuacji trudno od razu ocenić, czy nietoperz po prostu wybrał niefortunne miejsce na dzienny odpoczynek, czy jest ranny, chory, a może to osesek, który wypadł z kolonii rozrodczej.

Jeśli podejrzewasz, że to niesamodzielne młode – przejdź do punktu 6.

Jeśli widzisz ślady krwi, widoczne rany lub zwierzę jest skrajnie wycieńczone i chude – przejdź do punktu 7.

Jeśli nietoperz wygląda na zdrowego i wisi wystarczająco wysoko, by nie zagroziły mu koty czy psy, możesz zostawić go w spokoju.

Obserwuj to miejsce – jeśli nie odleci przez kolejną noc, zrób mu kilka wyraźnych zdjęć i skontaktuj się ze specjalistą (namiary znajdziesz na dole). Ekspert na podstawie zdjęć i krótkiej rozmowy oceni sytuację i podpowie rozwiązanie.

Jeśli zwierzę nie ma śladów urazów ani chorób, możesz nie robić nic – prawdopodobnie wieczorem odleci sam. Możesz stworzyć mu bezpieczniejsze warunki, przypinając nad nim na ścianie kawałek szorstkiego materiału, pod którym będzie mógł się schować przed słońcem i drapieżnikami.

Jeśli nietoperz jest chory lub ranny – przejdź do punktu 7.

Jeśli z jakiegoś powodu ssak nie może tam zostać (np. na balkon wychodzi Twój kot), odłów go bezpiecznie za pomocą pudełka (tak jak w punkcie 2) i wypuść według instrukcji z punktu 5.

Nigdy nie podrzucaj nietoperza w powietrze! Jeśli zwierzę jest osłabione, zdezorientowane lub ma ukryty uraz, upadek z wysokości może być dla niego śmiertelny.

Wynieś pudełko na zewnątrz po zmroku. Pozwól nietoperzowi samodzielnie wdrapać się na pnie najbliższego drzewa lub połóż go w bezpiecznym, podwyższonym miejscu (np. na zewnętrznym parapecie lub balkonie), z którego nie spadnie.

Dobrą praktyką jest zabezpieczenie miejsca kawałkiem materiału (np. ręcznikiem), pod który nietoperz może się wsunąć przed startem. Zwierzę samo podejmie decyzję, kiedy poczuje się gotowe do lotu.

W przypadku znalezienia niesamodzielnego młodego należy niezwłocznie skontaktować się ze specjalistą.

Zanim zadzwonisz pod podane niżej numery alarmowe, zrób ostre zdjęcia nietoperza z kilku stron oraz sfotografuj otoczenie, w którym przebywał. Pomoże to ekspertom ocenić wiek malucha i zaplanować akcję ratunkową (np. próbę zwrotu matce).

Zabezpiecz zwierzę: Odłów je za pomocą grubych rękawic lub nakrywając pudełkiem (zgodnie z punktem 2).

Przygotuj lokum: Do kartonika włóż kawałek miękkiego materiału (np. chusteczkę lub ściereczkę, w którą nietoperz będzie mógł się wtulić) oraz mały, płytki pojemniczek z wodą (idealnie sprawdza się plastikowa nakrętka od butelki).

Zadbaj o powietrze: Jeśli pudełko jest bardzo szczelne, zrób w nim wcześniej kilka małych otworów wentylacyjnych (od środka na zewnątrz, aby ostre krawędzie kartonu nie zraniły zwierzęcia).

Szukaj pomocy: Niezwłocznie skontaktuj się ze specjalistycznym ośrodkiem lub chiropterologiem.

Przygotuj dla opiekunów krótką kartkę z informacjami: gdzie dokładnie (adres, opcjonalnie współrzędne GPS), kiedy (data i godzina) oraz w jakich okolicznościach zwierzę zostało znalezione.

Kluczowa informacja o kotach: Koniecznie poinformuj personel, jeśli nietoperz miał lub mógł mieć kontakt z kotem! Nawet niewidoczne gołym okiem minimalne draśnięcie kociej flory bakteryjnej doprowadza do śmiertelnego zakażenia. Aby uratować zwierzę, lekarz musi natychmiast wdrożyć terapię (standardowo podaje się enrofloksacynę i metronidazol w dawkach ściśle dobranych do wagi pacjenta).

Nietoperze występujące w Polsce i całej Europie – absolutnie NIE! Na całym świecie istnieje ponad 1500 gatunków nietoperzy, z czego zaledwie TRZY żywią się krwią innych zwierząt (głównie ptaków i bydła). Można je spotkać wyłącznie w Ameryce Środkowej i Południowej.

W Polsce stwierdzono dotychczas obecność 28 gatunków nietoperzy. Z kolei w skali globalnej naukowcy opisali do tej pory aż 1511 gatunków – i ta liczba wciąż rośnie wraz z nowymi odkryciami.

Nie, jest to prawnie zabronione. Wszystkie gatunki nietoperzy w Polsce są objęte ścisłą ochroną gatunkową. Przetrzymywanie ich w niewoli bez odpowiednich, ministerialnych pozwoleń jest nielegalne. Wyjątek stanowią licencjonowani specjaliści oraz certyfikowane ośrodki rehabilitacji, które czasowo opiekują się chorymi lub rannymi osobnikami.

Wszystkie nietoperze żyjące w Polsce i Europie są owadożerne. Poza nimi na świecie żyje ogromna grupa nietoperzy owocożernych oraz żywiących się nektarem i pyłkiem kwiatowym (pełnią funkcję zapylaczy). Istnieją również gatunki drapieżne polujące na płazy, małe gady, ptaki, a nawet jadowite skorpiony i skolopendry. Nieliczne większe gatunki polują okazjonalnie na inne nietoperze. Jak już wiecie z punktu 10, są też takie, które żywią się krwią.

Nie, to kolejny powszechny mit. Nietoperze mają w pełni rozwinięte i sprawne oczy. Oprócz swojej „supermocy”, jaką jest echolokacja, korzystają z normalnego wzroku, słuchu, powonienia, smaku oraz dotyku – dokładnie tak jak ludzie.

Biorąc pod uwagę ich niewielkie rozmiary, nietoperze są biologicznym fenomenem długowieczności. Jeśli młody osobnik przetrwa trudny pierwszy rok, średnia długość życia wynosi od 17 do 25 lat. Oficjalnym rekordzistą jest samiec  nocka Brandta, którego odłowiono na Syberii – od dnia zaobrączkowania do dnia, kiedy go powtórnie odłowiono, minęło aż 41 lat.

Oznaczanie gatunków bywa trudne i wymaga wprawnego oka. Chiropterolodzy oceniają m.in. kształt ucha i koziołka (płat skórny w uchu), wielkość stopy, ubarwienie futra czy kształt pyszczka. Często konieczne jest zmierzenie przedramienia, ocena użyłkowania błony lotnej, a nawet obejrzenie zębów lub narządów rozrodczych.

Wskazówka: Jeśli wysyłasz zdjęcie do specjalisty z prośbą o identyfikację, zadbaj o to, by na fotografii wyraźnie i ostro widać było pyszczek wraz z profilem i wnętrzem ucha, a także tylne łapki.

Po pierwsze: nie szkodzić! Unikaj działań wymienionych w punkcie 19.
Wieszaj schronienia: Montaż specjalnych budek szczelinowych dla nietoperzy na budynkach lub drzewach to świetny sposób na poprawę ich sytuacji lokalowej (szczegóły w punkcie 20).
Edukuj otoczenie: Rozmawiaj z sąsiadami i znajomymi. Większość aktów wandalizmu wobec tych zwierząt (np. niszczenie kolonii na poddaszach) wynika wyłącznie ze strachu i niewiedzy. Pokazuj znajomym, że strach ma wielkie oczy.

Nigdy, pod żadnym pozorem, nie stosuj lepów na muchy i inne owady. To okrutna i śmiertelna pułapka, w której w męczarniach giną ptaki oraz nietoperze.

Nie wycinaj starych, dziuplastych drzew – to kluczowe i naturalne schronienia.

Podczas remontów dachów i impregnacji drewna konstrukcyjnego używaj wyłącznie środków bezpiecznych dla zwierząt (atestowanych).

Ograniczaj zanieczyszczenie światłem (nie montuj silnych, całonocnych iluminacji ogrodu, jeśli nie jest to wymagane dla bezpieczeństwa).

Zimą (podczas hibernacji) unikaj eksplorowania jaskiń i bunkrów. Jeśli musisz tam wejść – zachowaj absolutną ciszę i używaj przytłumionego, najlepiej czerwonego światła, które nie wybudza zwierząt.

Nie używaj silnej chemii owadobójczej w ogrodzie czy na polach. Pamiętaj, że nietoperze to Twój darmowy, w 100% ekologiczny i najwydajniejszy sposób na redukcję komarów i szkodników.

Na rynku dostępnych jest wiele gotowych modeli. Dobrze sprawdzają się budki szczelinowe oraz typu Stratmann lub Issel.

Najlepiej wieszać je w grupach po kilka sztuk obok siebie (w odstępach 2–10 metrów), na wysokości minimum 3 metrów nad ziemią, w miejscach wolnych od gęstych gałęzi utrudniających wlot do budki.

Dobrą praktyką jest wieszanie budek skierowanych w różne strony świata (np. dwie na południe, dwie na północ, jedną na wschód) – dzięki temu nietoperze mogą swobodnie wybierać optymalną temperaturę w zależności od pogody.

Więcej fachowych informacji o biologii i ochronie znajdziesz w bezpłatnej publikacji PDF „Mopek zachodni – biologia i ochrona gatunku” pod adresem: https://sparrow.up.poznan.pl/wydawnictwo/book.html?isbn=978-83-67112-62-8.

Całodobowa Ogólnopolska Linia Nietoperzowa PTOP „Salamandra”: (+48) 604 83 65 83

Spis lokalnych chiropterologów (OTON): https://nietoperze.pl/nietoperze/spis-chiropterolog/

Oficjalny wykaz ośrodków rehabilitacji dzikich zwierząt w Polsce (GDOŚ): https://www.gov.pl/web/gdos/wykaz-osrodkow-rehabilitacji-zwierzat

 (Uwaga: nie każdy ośrodek z listy przyjmuje nietoperze – zawsze zadzwoń wcześniej i upewnij się, czy otrzymasz pomoc).